Prácticas con ferramentas 2017

Esta semana comezamos as prácticas con ferramentas en 2º da ESO. Coa proposta para este curso, o alumnado manexará as seguintes ferramentas: regra, escuadro, cinta métrica, lima, escofina, barrena, serra, segueta, coitela, pistola termoencoladora, sarxento, mordaza e alicates de corte.

Trátase de realizar unha primeira toma de contacto coas ferramentas de uso habitual, utilizándoas con papel, cartón e madeira. Ademais, obteremos diferentes estruturas que empregaremos para realizar ensaios de resistencia.

Serán necesarias entre catro e cinco sesións, e o alumnado poderá comprobar o importante que é a planificación e a organización do traballo no taller.

Resumo da programación

Comparto tamén un resumo da miña programación que recolle nunha única táboa para cada bloque de contidos e curso, os seguintes elementos: contidos, estándares de aprendizaxe, temporización, grao mínimo de consecución, procedementos e instrumentos de avaliación, e indicadores de logro.

A idea é ter un documento manexable para consultar durante a programación de aula.

Caixa

Escribepuerto 888 35

Tede coidado, se practicades a arqueoloxía acaban aparecendo vellos tesouros que che lembran cantísimos anos levas xa dando clase. Estaba de cacharreo no taller cando atopei unha caixa co rótulo CABLE PARALELO e lembrei eses primeiros anos nos que faciamos control de dispositivos programando directamente o porto paralelo, sen controladora.

Dende o contorno de programación MSWLogo, era posible activar e desactivar 8 pines de datos e con iso, os actuadores conectados a eles. Normalmente entregaba a cada grupo un cable paralelo sen conector nun dos extremos, polo que a primeiro que tiñan que facer era identificar cada un dos cables realizando unha proba de continuidade co polímetro.

A imaxe é dun proxecto do curso 2005-06, a primeira vez que tiven a oportunidade de dar clase en 4º de ESO.

Control programado con MSWinLogo

LCD + arduino con mBlock

Esta entrada parte do magnífico, interesante e orixinal traballo de Dani Sanz (gracias por compartir!!!) e en particular, do reto #11 .

O control dunha pantalla LCD con arduino é unha tarefa sinxela que pode facerse dende o IDE empregando as librarías adecuadas. Agora tamén é posible controlala dende mBlock, o entorno de programación baseado en Scratch que MakeBlock desenvolveu para os seus robots.

Se queres ter unha descrición de todo o proceso coa explicación detallada de cada paso, podes consultar a entrada que escribín no foro de MakeBlock. Aquí farei unha versión simplificada.

O primeiro que terás que facer será descargar a extensión correspondente. A miña recomendación é que non uses LCD with I2C interface, dispoñible no administrador de extensións de mBlock, senón que descargues NewLiquidCrystal_1.3.4 dende GitHub. Esta librería vaiche ofrecer 8 direccións para o I2C fronte ás 3 que permite a primeira (NOTA: se non sabes que dirección emprega o teu módulo I2C, podes determinala co programa I2C_scan).

Abre mBlock, menú Extensiones-Administrar Extensiones e fai clic en Añadir Extensión. Ábrese unha ventá como a da imaxe e tes que seleccionar zip file para engadir o arquivo que acabas de descargar.

Cando fas clic en Abrir para engadir a extensión, ábrese o navegador cunha pestana para informar dunha incidencia. Péchaa e engade novamente a extensión se é necesario.

As extensións engadidas non aparecen inmediatamente na ventá Administrar Extensiones, senón que é preciso agardar un pouco e mesmo pechar a ventá e abrila de novo. A extensión que estamos buscando é LCD I2C Pack. Terás que seleccionala e facer clic en Bajar. Na imaxe aparece xa instalada no meu equipo.

Podes comprobar se xa a tes instalada porque a extensión aparece na área de programas de mBlock. Neste caso aparece o círculo en vermello porque non teño conectada ningunha placa.

Tamén podes verificar que a extensión está instalada indo a:
C:\Users\o_teu_usuario\AppData\Roaming\com.makeblock.Scratch3.4.10\Local Store\mBlock\libraries

e vendo que tes unha carpeta co nome LCD I2C Pack.

Abre a carpeta C:\Program Files (x86)\mBlock\Arduino\hardware\arduino\avr\libraries e comproba se existe unha carpeta dentro dela co nome NewliquidCrystal. Se non é así, descomprime o arquivo NewliquidCrystal_1.3.4-master.zip que descargaches ao comezo, abre a carpeta NewliquidCrystal_1.3.4-master e copia a carpeta NewliquidCrystal que encontrarás dentro dela. Para finalizar, pégaa en C:\Program Files (x86)\mBlock\Arduino\hardware\arduino\avr\libraries

Agora xa podes controlar unha pantalla LCD co teu arduino programando dende mBlock.

Poñendo a punto o taller

Gústame aproveitar estes primeiros días de setembro, cando as clases aínda non comezaron, para cacharrear e poñer a punto o taller. Unha das tarefas que realizo cada ano é desmontar os proxectos de todo o curso para recuperar os compoñentes e clasificalos a continuación.

No meu departamento pensamos que a materia de tecnoloxía debe desenvolverse a custe cero para as familias, e por iso, todo o material que precisa o alumnado para a realización de cada proxecto ou práctica, se atopa dentro do taller. O departamento merca a madeira, a termocola, os motores, os compoñentes electrónicos, as placas de montaxe, as pinturas,… Para facelo sostible, cada ano desmontamos a maioría dos proxectos e recuperamos os seus elementos para usalos de novo.

Sempre hai un pequeno número de proxectos que se incorpora á exposición permanente que temos no taller, nun estante que percorre a parede máis longa da aula e que se atopa a un par de metros do chan. Cando o alumnado entra por primeira vez ao taller, pode ver e manipular os traballos que se realizaron nos cursos anteriores. Esa información tamén está accesible a través do vídeo que recolle a exposición de xuño e que publico cada ano na fin de curso.

Cartas ás familias

Hai uns anos que collin prestada unha idea estupenda da miña amiga Loli: comezar o curso escribíndolles unha carta ás familias do meu alumnado. Nela preséntome, comunícolles cal é o meu día de atención ás familias, indícolles onde poden consultar a programación completa, e fágolles un breve resumo cos aspectos máis importantes.

Adoito entregarlle a carta ao alumnado na primeira sesión que teño con cada grupo, logo de contarlles todo o que faremos durante o curso. Explícolles que ao final da mesma hai un resgardo no que as persoas responsables deles poden asinar para facer constar que recibiron a información. Tamén lles conto que é a súa primeira oportunidade para puntuar en Tecnoloxía, pois se entregan o resgardo no prazo máximo dunha semana, reciben unha bonificación no apartado de positivos.

Sempre lles comento que probablemente lles pareza pouco importante nese momento, pero que todo suma, e que cando chegue decembro, pode ser a diferenza entre un 8 e un 9. O meu comentario resulta suficientemente motivador como para que ninguén se olvide do resgardo. wink

Lanterna de papel

A compañía xaponesa Nendo acaba de presentar un novo dispositivo de iluminación. Trátase dunha lanterna de papel na que é posible regular a intensidade de iluminación e a temperatura de cor, enrolando convenientemente unha folla que contén circuítos impresos en ambas caras.

O feito de enrolar o papel máis ou menos apertado, varía a lonxitude do camiño para cada LED, e con iso a resistencia. Así ao deixalo máis frouxo a lanterna iluminará con menos intensidade. Pola contra, se apertamos máis ao enrodelar, a iluminación terá maior intensidade.

A temperatura de cor depende de se os LED quedan cubertos ou non polo papel, proporcionando así dúas opcións, luz quente e luz fría.

Polo momento, só se comercializa en Xapón e o seu prezo está en torno aos 60 €.

Repasamos con Kahoot

Para determinar que aprendeu o noso alumnado ao remate dunha unidade, realizamos diferentes probas. Utiliza Kahoot para repasar os contidos dunha forma máis amena e interactiva!

Nesta plataforma podemos crear baterías de preguntas con resposta múltiple incorporando (ou non) unha imaxe para cada unha das cuestións. Os diferentes parámetros permiten barallar as preguntas e as respostas, establecer o tempo para cada unha das entradas ou dar puntos extra por unha tanda de acertos, entre outras opcións. Tras cada pregunta, o alumnado pode ver a táboa coas puntuacións máis altas.

Cando uso Kahoot para repasar, o alumnado xoga de forma individual (se non tes ordenadores para todos, podes facer equipos) e a puntuación obtida ao final do repaso queda rexistrada para ser sumada á nota do exame.

As porcentaxes de acertos en cada unha das respostas (a folla de cálculo co rexistro da partida é utilísima!!!) indícanme cando debo incidir en aspectos que non están suficientemente claros, pero é importante que esas explicacións entre preguntas non rompan a dinámica do xogo, polo que deben ser breves. Para asegurar este punto, decidín introducir unha regra que xa asumimos como parte do xogo: o alumnado que se despista durante ás aclaracións dunha pregunta, perde turno na seguinte cuestión 🙂

Todo un curso por diante

Sabemos que setembro está ao caer porque os grupos de whatsapp que temos cos colegas comezan a encherse de memes sobre a volta ao cole… e toooodo o que iso supón. Que tal se animamos o regreso aos centros introducindo cambios? Pensa nesas ideas que sempre quixeches poñer en práctica na túa aula. Se cadra acaban sendo o punto de partida de melloras de maior alcance.

Podes comezar modificando o contorno de traballo e facendo que sexa máis agradable para o alumnado e para ti: cambia a disposición das mesas, organiza os bancos de traballo de maneira diferente, introduce pequenos elementos como superficies adhesivas sobre as que escribir de maneira informal (ti e o alumnado), prepara material de uso común como papel de segundo uso ou unha caixa con lapis,… E non tentes facelo todo na primeira semana, porque ademais a opinión do teu alumnado é clave para construírdes xuntos o lugar de traballo que queredes.

No relativo á didáctica, non é necesario que introduzas novos elementos en toda unha unidade. Podes facer probas con contidos concretos e comprobar que tal funcionan. En xeral, a recomendación é ir sempre de menos a máis… porque temos todo un curso por diante!

Prácticas para o manexo de ferramentas

O alumnado que comeza 2º da ESO cursará Tecnoloxía por primeira vez e terá que aprender estratexias que lle permitan resolver problemas, organizarse para o traballo en grupo ou adquirir destrezas na utilización de ferramentas, ademais de traballar con contidos totalmente novos.

É importante que o alumnado entre en contacto canto antes co aspecto máis práctico da materia e para iso, dende a segunda semana de clase, realizamos pequenas prácticas que permiten ir introducindo a identificación e o manexo de ferramentas.

Na táboa se recollen catro prácticas para ser realizadas de maneira individual ao longo de catro sesións de taller. Sempre deixo unha quinta sesión para o alumnado que faltou un día ou aquel que non organizou ben o seu tempo.

Coa realización destas prácticas conseguimos:

  1. Establecer un primeiro contacto coas ferramentas máis habituais: serrucho, segueta, lima plana, lima redonda, barrena, sarxento, pistola termoencoladora, regra, coitela, escuadro,…
  2. Destacar a importancia de organizar ben os recursos e o tempo.
  3. Coñecer as diferentes zonas do taller, que operacións realizamos en cada unha delas e onde atopar os diferentes materiais e ferramentas.
  4. Utilizar correctamente plantillas sobre madeira e cartón na vez de debuxar directamente sobre estas superficies.
  5. Mostrar que todo o traballo que desenvolvemos no taller está conectado, pois máis adiante utilizaremos as estruturas realizadas para levar a cabo ensaios de resistencia e estabilidade dentro da unidade de estruturas. Ademais, se unimos todos os hexágonos podemos construír unha estrutura en niño de abella capaz de soportar o peso de varias persoas.
    En canto aos listóns cortados en diferentes lonxitudes, o curso pasado usámolos para realizar un taller de árbores de Nadal durante a última clase do mes de decembro 🙂

Organización do taller: caixas de proxectos

É necesario dispoñer dun espazo para gardar os proxectos que realiza o alumnado, e para iso podes empregar caixas de paquetes de folios. Eu uso deste tipo por tres razóns: son fáciles de conseguir, teñen tapa e me permiten limitar o tamaño dos proxectos co conseguinte aforro de materiais e espazo no taller. Así, cando o alumnado realice un deseño, terá que facelo axustándose ás medidas da caixa de proxectos.

Identifica as caixas con gomets de cores como fixeches cos paneis de ferramentas de maneira que cada grupo dispoña dunha caixa para gardar o proxecto que está realizando e, por exemplo, deixar material de cara á seguinte sesión.

Organización do taller: Paneis de ferramentas

Ao alumnado gústalle traballar nun lugar ordenado onde as ferramentas, materiais,… son fáciles de atopar e están accesibles.

Podes organizar as ferramentas por paneis de cores de maneira que cada grupo de taller utilice sempre o mesmo taboleiro. Non é necesario que cada panel dispoña dun número elevado de ferramentas diferentes. Para comezar, é suficiente con que conteña aquelas de uso máis frecuente: sarxentos, serra, segueta, regra, escuadro, tesoira, alicates, lima e barrena. O resto das ferramentas (non necesariamente un elemento por grupo) pode situarse nun panel de uso común.

Se ademais etiquetas as ferramentas con gomets de cores, e as colocas coa mesma disposición en todos os paneis, poderás revisalos cunha simple ollada ao comezo e ao final de cada clase, e así verificar que todo está en orde.

Usa taboleiros con espazo suficiente e poderás engadir novas ferramentas cada ano,

Tomando medidas XX: Odómetro

Un odómetro é un instrumento de medida que na súa versión máis simple, está formado por unha roda e un soporte. O seu funcionamento baséase na relación existente entre o radio e o perímetro dunha circunferencia, e permite determinar unha distancia sen máis que contar o número de voltas que dá a roda. Por suposto, existen modelos moito máis complexos nos que a conta se realiza de forma automática e cunha elevada precisión.

As aplicacións deste invento que adoita atribuírse a Arquímedes son diversas, por exemplo, nos velocímetros dos vehículos. Hoxe atopei unha versión portable en KickStarter que me parece un bo exemplo de deseño e funcionalidade:

Sóbranche 10 minutos ao final de clase?

Que facemos neses minutos que quedan antes de que toque o timbre? Aquí van 10 propostas:

  1. Dispón dunha área de xogos onde engadir elementos que estean relacionados coa materia, e tamén os que o alumnado vaia propoñendo. Uns minutos de xogo relaxado poden ser un gran incentivo á hora de realizar as tarefas propostas para a sesión.
  2. Ten sempre no taller diferentes montaxes listas para mostrar: circuítos pneumáticos, circuítos electrónicos, robots programados, mecanismos,… Non importa que sexan relativos a contidos doutro nivel porque non se trata de explicalos en profundidade, só de mostrar o seu funcionamento e fomentar as preguntas por parte do alumnado. Tamén podes empregar proxectos de cursos anteriores.
  3. Aproveita para falar co alumnado e recoller as súas suxestións, propostas de mellora, peticións,… É moi importante implicalos na toma de decisións: organización das sesións da semana, elección de proxectos, realización de prácticas,…
  4. Repasa para todo o grupo esas operacións básicas sobre as que tes que volver unha e outra vez: cambiar o pelo a unha segueta, cambiar a broca do trade, suxeitar unha peza cun sarxento, marcar unha peza de madeira a escuadro,…
  5. Repasa o nome das diferentes ferramentas que tes nos paneis do taller (a ser posible, en varias linguas) explicando para que serve cada unha delas e como se usa.
  6. Introduce ferramentas de uso menos frecuente: cepillo de carpinteiro, calibre, botador, ingletadora,…
  7. Explica por que a pistola termoencoladora debe deixarse sempre de pé, apoiada sobre o estribo, e que sucede cando se deixa tumbada. Cando unha pistola termoencoladora se estropea, aproveito para abrila e mostrar toda a cola que hai fóra da cámara de fundición.
  8. Realiza unha pequena práctica de corte e dobrado de cartón con coitela. Podes facer esta actividade con todo o grupo ou dispoñer varias prácticas pequenas para realizar en paralelo.
  9. Insiste nas normas de seguridade do taller. Estas poden estar á vista dentro da aula para referirnos a elas de forma rápida cando sexan incumpridas.
  10. Utiliza os obxectos do taller e os proxectos de cursos anteriores para facer exercicios de despece e de representación mediante vistas.